Libië

Na de terugkomst van Guinée krijg ik 2 weken de tijd om volop te genieten van familie en vrienden. Dat dit tijdens de Gentse feesten valt, is natuurlijk geen probleem. Met volle teugen geniet ik van ieder moment en probeer wat rust in te halen. Een volgende missie staat me al te wachten. Nu naar een gebied dat in oorlog is. Familie en vrienden hebben zich dikwijls ongerust gemaakt over mijn toestand omdat zij beelden op tv kregen te zien die anders waren dan mijn werkelijkheid. Dit verslag werd na mijn ervaring geschreven, dus alles komt uiteindelijk goed. Hier volgen mijn verhalen….

Verslag Libië

6 augustus 2011 – 10 september 2011

Om Libië binnen te geraken moet ik vanuit Malta vertrekken. Het is een trip van 2 dagen op de boot om Misurata te bereiken. Een trip die zeer rustgevend maar ook stresserend is. Het uitzicht was onvergetelijk en eindigde nooit. De enkele bezoekjes van dolfijnen en zeeschildpadden zijn betoverend. Maar er is ook de onzekerheid van veiligheid en in welke situatie je zal terecht komen.

We komen terecht in de haven Misurata en worden opgewacht door het MSF team. Er staan 3 wagens, waaronder ook een omgebouwde wagen met zo een grote mitrailleur achterop. Het zijn de anti- Ghadaffi strijders die erbij komen staan om alles te controleren. Het voelt zeer onwennig aan. Niet dat er wordt gericht met de geweren op ons maar je bent toch braaf en doet alles wat ze bevelen. Ik ben hier zo onervaren in. Maar alles komt goed en we geraken veilig in de auto op weg naar ons verblijf en het werk. Onderweg zie en besef je dat Misurata een stad is die 6 maand lang heeft afgezien van de oorlog. Straten zijn afgezet omdat gebouwen naar beneden zijn gestort, overal zie je gaten van geweerschoten of kanonskogels, uitgebrande auto’s en mannen met geweren.

Gedurende mijn eerste week in Misurata werk ik met een ervaren vroedvrouw van MSF. Haar job overnemen geeft me moeilijkheden. Ik kan er maar niet achterkomen wat zij gerealiseerd heeft want ze loopt maar wat in het verloskwartier en trekt zich niet teveel aan van alles. Ik voel een bepaalde frustratie. Zij focust zich meer op de apotheek terwijl ik de huidige situatie probeer uit te zoeken.

Het is de periode van de Ramadan en het vraagt enorm veel moeite om met de nationale vroedvrouwen en gynaecologen samen te werken. Ze zijn vermoeid, hongerig, niet gemotiveerd en hebben ontzettend veel werk. Het centrale hospitaal in Misurata dat MSF ondersteund, heeft 600 bevallingen per maand. Dit is een immens cijfer waarbij geen enkele vrouw sterft. Het sterftecijfer voor pasgeborenen ligt wel hoger. Iedereen wijt het aan de oorlog want ervoor was dit cijfer helemaal niet zo hoog. Vrouwen zijn bang, hebben stress, zijn bezorg,…. Het is een zeer logische verklaring voor al die vroeggeboortes of spontane abortussen.

Zoals ik al zei vraagt het me veel moeite om in hun cultuur binnen te geraken. Ik merk dan ook al vlug dat ik eerder onnodig ben. Laat ik het anders uitdrukken. Hun protocollen en werkwijze zijn nog van in de jaren vijftig en daar kan dus een verbetering op komen door ondersteuning en bijscholing van MSF. Het enige grote probleem is dat de vroedvrouwen en gynaecologen, nu op dit zekere moment, in tijden van oorlog, er niet voor open willen en kunnen staan. Hun eerste en enigste bekommernis is hun familie die mee vecht tegen Gadaffi strijders. Daar liggen ze van wakker alsook wat de toekomst voor hen zal brengen…. Dit is het enigste waar ook over gepraat wordt, niet over nieuwe protocollen. Er zijn maar enkele studenten, stagiairs, vroedvrouwen en gynaecologen die ik warm kan krijgen voor verbetering of vernieuwde protocollen (die een verbeterde uitkom voor zowel moeder als kind geven). Met hen is het leuk werken. Het werk is zwaar, vermoeiend en soms tanden bijten. Zoals ik al zei gebruiken ze protocollen van de jaren 50. Dus een baby eruit trekken is NOT DONE….. Maar hun daarin wakker schudden lijkt als verloren tijd. Dit maakt het werk soms frustrerend en lastig.

Er zijn ook wekelijkse vergaderingen met de hoofden van het ziekenhuis. Mijn medische focal point (MFP =medische baas) beslist dat ik bij deze vergaderingen hoor en voel me dan ook verloren tussen al die hoge pieten. Natuurlijk leerrijk en we doen ons best om iets nuttigs in te brengen. Na 3 weken wordt er besloten om het medische, verloskundige MSF deel in het ziekenhuis te stoppen. Na vele gesprekken met mijn MFP en hem te proberen inzicht te geven in mijn situatie gaat hij akkoord met mijn besluit. Ik heb daar enorm graag gewerkt, werk was er genoeg, maar zij trekken hun plan. Oké hun protocollen zijn verouderd maar er sterft geen enkele vrouw, ze zijn ontzettend snel bij een slecht vooruitzicht, ze zijn goed op elkaar ingespeeld en qua materiaal zijn ze goed mee….. Alles is er. Inderdaad er zijn onderlinge frustraties tussen gynaecoloog en vroedvrouw maar ook al heeft MSF daar moeite in gestoken om te verbeteren, het lukte maar niet. Alle eventuele deuroplossingen zijn aangesproken maar het moet altijd van beide kanten blijven komen. Het was dan ook duidelijk dat ze daar momenteel niet voor open stonden en dit moeten we dan respecteren. Zo was er na 3 weken uiteindelijk besloten om de functie MSF vroedvrouw te stoppen in dat ziekenhuis. Bij deze eindigt na ongeveer 4 weken mijn taak daar. Daardoor kan ik me nu 100% inzetten in de gevangenis, waar we meer van dienst kunnen zijn.

MSF is een neutrale partij en dit is zowel qua praktijk als mentaal niet gemakkelijk in uitvoering. In de ochtend werkte ik als vroedvrouw met de anti- Gadaffi gerichte mensen in het ziekenhuis, in de namiddag werkte ik in de gevangenis met Gadaffi gevangenen, als verpleegkundige. Het was een school die volledig is omgebouwd tot een gevangenis. Alle lokalen waren ontruimd en er kwamen matrassen op de grond ervoor in de plaats. Allemaal naast elkaar gestapeld. In ieder lokaal zaten er soms tot 20 man. Een gevangenis waar, toen in die begintijd, ongeveer 200 man zat. Veel en verscheidene met zware wonden. Sommige wonden zijn zo vuil, vol met vliegen en sterk ruikend dat ze lijden tot amputatie. Gelukkig waren die in de minderheid. Iedere namiddag waren we uren bezig om maar 20 man te kunnen verzorgen. We werkten er met 1 expat dokter en 2 verpleegkundigen (waaronder ook ik). Sommige wonden vragen een uur verzorgingstijd en veel uitputting in de rug, hehe. Mentaal moet je je instellen op het medische en mag je niet stilstaan bij het feit dat je in een gevangenis werkt, waar 200 man zit en als die in opstand komen dan ben je met je 3 vrouw sterk niets waard. Nu vind ik het wel een geluk dat we in de Ramadan zitten. De mannen zijn rustig, kalm, hongerig, week,… noem maar op maar daar ben ik blij om. Ze mogen beginnen eten om 20u en vanaf 19u voel je dat al het testosteron in de gevangenis wakker wordt. Ze gaan naar de badkamers om er hun voeten en handen te wassen en maken zich schoon voor het gebed. Dit was voor ons het moment om te stoppen met de verzorging, op te ruimen en zo snel mogelijk weg te zijn. Dan voelde je wel een zware “drum” in de gangen. De gevangenen zelf, daar kregen we met de tijd een beter contact mee, wat fijn was. Anderzijds is het ook raar om die zware, stevige, stoere mannen te zien huilen bij een telefoon van het thuisfront, bij het openen van een verband en hun ongeloof van wat oorlog creëert,…..

Naast al het werk hebben we een uistekende chef de mission, die echt zijn best doet om ons enige vrijheid te kunnen geven. Het is een land in oorlog dus is ook logisch dat we de veiligheidsregels moeten volgen van MSF. Maar daarnaast heeft onze chef toch voor een uurtje ontspanning kunnen zorgen. Jawel, we mogen iedere week een uurtje naar de zee. Even vrij,maar natuurlijk van kledij voor de vrouwen. We respecteren nog steeds het moslimland en hun gewoontes. Ook nu moeten we compleet bedekt zijn maar ondanks dit is dit uurtje hemels. De blauwe en toch wat wilde zee, het lauwe water dat bij 40°C enorm veel deugd doet, het uitzicht, de vrijheid, het plezier,…. Fantastisch.

De groepssfeer is geniaal en we proberen in de weken wat sociale activiteiten te plannen. Iedereen werkt lang, alle dagen en bij deze hitten en tijd van het jaar heeft iedereen ook zijn slaap nodig. Maar voor ontspanning maken we allemaal graag tijd vrij en dus wordt er van alles gepland. Film avonden, pingpong wedstrijden, yoga uurtjes, verjaardagskaarsjes uitblazen, grapavonden,… noem maar op.

Na een maand in Misurata word ik opgeroepen om Tripoli bij te staan. Van Misurata naar Tripoli is het 4u rijden. De auto herkenbaar maken met MSF tekens, plakkers en vlaggen is van ‘levensbelang’ en geeft opnieuw de nodige stress en onzekerheid. In deze tijd is de oorlog in Tripoli nog maar een week geleden 100% doorgebroken. Er zit daar al een team, dat via de grens van Tunesië is binnen geraakt en die me opwachten om een gezondheidsprogramma voor vrouwen op te richten. Blijkbaar ben ik op dat moment de enigste MSF vroedvrouw in Libië. (MSF heeft verschillende projecten lopen bij verschillende secties (Swiss, France en België)). Er is veel file bij het binnen rijden van Tripoli en er rijden nu continu bewapende auto’s rond. Overal check points, wat de oorzaak is van de file... MSF België zit samen met MSF Swiss in een hotel, de groep is iets groter dan in Misurata en het is leuk om nieuwe mensen te leren kennen. De sfeer zit al onmiddellijk goed als de kennismaking gebeurd met Zuid Amerikaanse Salsa…. Geloof me, het is een ideale ontspanning in deze momenten. De volgende dag kom ik meer te weten van het “waarom ik naar Tripoli was gehaald”. Er gaat een gerucht in Libië dat de Afrikanen aanhangers zouden zijn van Ghadaffi. Gevolg: de Libiërs begonnen de Afrikanen aan te vallen in hun huizen waardoor die op hun beurt zijn beginnen groeperen en vluchten. Zo zijn er 2 vluchtelingkampen ontstaan zonder enige medische zorg en water of voedsel voorziening. Er ging ook het gerucht dat enkele vrouwen van deze kampen zouden misbruikt zijn door Libiërs. Het is mijn taak om dit te achterhalen alsook hun medische situatie. Het was een zwaar, emotionele en fysieke, taak die ik uiteindelijk op een goede weg heb gezet voor mijn opvolgers. Het ene “sea- kamp” bevatte ongeveer een 100 tal vrouwen die ik op enkele dagen allemaal gezien heb en behandeld naar nood. Om méér over het werk te vertellen valt me moeilijk, zowel voor de privacy van de personen en het land alsook voor mijn emoties. Gelukkig word ik bijgestaan door lieve assistenten die mij het werk iets lichter maken alsook een lieve psychologe die me helpt om de moeilijke dagen door te komen. Deze mensen hadden ook te kampen met enkele dagen zonder water en voedsel, dat terwijl het rond de 35°C is. MSF biedt dan ook liters water, waar wordt voor gevochten en na een week lang komt eindelijk het goed nieuws dat ook eten onderweg is. Het werk vraagt veel van mijn energie maar om het toch goed te beëindigen verleng ik een tweede keer met een week. Ik ga mijn 6^e week in zonder een dag verlof of rust. Er zat in Tripoli ook een MSF communicatie team die zorgden voor interviews met kranten, radio- en tv-posten. In het kamp waren er voortdurende reporters die me aanspraken om meer te weten over het “gerucht van de vrouwen” in de kampen. Zelf wou ik geen interviews geven en gelukkig werd ik bijgestaan en ondersteund door die persoon. Het was een kamp die vol spanningen zat en dat voelde je.

Wie een beeld wil krijgen over het kamp, kan naar volgende link gaan: http://blogs.aljazeera.net/liveblog/libya-sep-4-2011-1403

Opnieuw heb ik te maken met een sociaal team die het werk “aangenaam” maakt en die erna zorgen voor afleidende activiteiten. Deze keer kan ik me ontspannen door zang, dans, opnieuw verjaardagsfeestjes en vele kaartspelen met de groep.

Het grote verschil met Misurata is het geluid. In Misurata hebben we te maken gehad met enkele scuds, wat grote knallen gaf. De ramen stonden te trillen, we doken onder tafels als reflex/ bescherming en moesten soms naar de evacuatie ruimte. In Tripoli hadden we te maken met het geluid van continue geweerschoten. Zelfs van 2 meter dichtbij. Allemaal naar de lucht gericht maar uiteindelijk komen ook die kogels naar beneden… In de nachten was er vuurwerk en opnieuw de geweerschoten die steeds rode verschijnselen geven aan de hemel.

Na 6 weken ben ik uitgeput maar voldaan. Ik heb een goed eindrapport en ben tevreden van al het werk dat geleverd is door iedereen. Met een voldaan gevoel kan ik terug naar huis keren. Aangezien ik nu in Tripoli zit keer ik terug via de grens van Tunesië. In Tunesië heb ik het geluk gehad om daar 1 nacht te mogen doormaken in een hotel en aan het strand. Hierdoor kreeg ik even de tijd om op mijn plooien te komen vooraleer naar huis te vertrekken.

Zo een korte missie in een oorlogsgebied doet rare dingen met je. Het was zeer interessant en voor herhaling vatbaar. Maar het is maar pas eenmaal thuis, na enkele weken ontspanning, dat je beseft wat dit met je gevoelens teweegbrengt.